Διεθνής η ευθύνη του Κράτους για την περιβαλλοντική αδειοδότηση και την εκτέλεση του έργου διευθέτησης.
Οι από 8.1.2026 ανακοινώσεις του Υπουργείου Πολιτισμού για την αποκάλυψη εξαιρετικά σημαντικών αρχαιολογικών ευρημάτων (ταφή σε πίθο, που χρονολογείται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού 3200–2000 π.Χ.) στο πλαίσιο του έργου “Διευθέτηση – Οριοθέτηση Ρέματος Ραφήνας” δεν αποτελεί «κεραυνό εν αιθρία». Η ύπαρξη αρχαιολογικών καταλοίπων όλων των εποχών κατά μήκος του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας ήταν γνωστή στις αρχαιολογικές υπηρεσίες.
Ήδη κατά το στάδιο της δημόσιας διαβούλευσης, το Τμήμα Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιολογικών Χώρων, Μνημείων και Αρχαιολογικών Έργων του Υπουργείου Πολιτισμού με έγγραφό του Φ.22/417230/274240/10804/3647/15.3.2018 είχε ζητήσει από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας την τροποποίηση της από Οκτωβρίου 2016 Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) του έργου διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας σε οκτώ σημεία της. Ειδικότερα, ζήτησε ν’ απαλειφθούν οι διαβεβαιώσεις ότι τα έργα διευθέτησης δεν επηρεάζουν το ιστορικό και πολιτιστικό περιβάλλον της περιοχής και τα στοιχεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και στη θέση τους ν’ αναφερθεί ρητώς ότι
«σύμφωνα με πρόσφατες αρχαιολογικές έρευνες, τμήμα έργων διευθέτησης του Ρέματος Ραφήνας χωροθετούνται επί αρχαίων καταλοίπων»
και ότι το έργο διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας
«αναμένεται να επηρεάσει το ιστορικό και πολιτιστικό περιβάλλον της περιοχής μελέτης και την πολιτιστική κληρονομιά».
Ωστόσο τα αληθή αυτά στοιχεία δεν τέθηκαν υπόψη των φορέων και του κοινού κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης και όσο ακόμη όλες οι επιλογές ήταν ανοιχτές, η ΜΠΕ δεν τροποποιήθηκε ποτέ και το έργο αδειοδοτήθηκε με την ΑΕΠΟ ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/49828/981/27.07.2018. Παραβιάστηκε έτσι η υποχρέωση για «γνήσια, όχι απλώς τυπική» δημόσια διαβούλευση ως θεμέλιο του κράτους δικαίου, για το οποίο παρακολουθείται η χώρα μας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και, ιδίως, η υποχρέωση αυξημένης δέουσας επιμέλειας για την προστασία και διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και του τοπίου της, που αποτελεί ζήτημα γενικού συμφέροντος σε παγκόσμια κλίμακα.
Ήδη κατά τη διάρκεια των εκσκαφικών εργασιών του τεχνικού έργου μια εγκατάσταση προϊστορικών χρόνων, που αποκαλύφθηκε στη Χ.Θ. 0+804, «καταχώθηκε» μετά την ολοκλήρωση της σωστικής ανασκαφής σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 461936/22-10-2024 απόφαση της ΕΦΑΑΝΑΤ.
ΔΕΝ ΘΑ ΚΟΥΡΑΣΤΟΥΜΕ ΝΑ ΦΩΝΑΖΟΥΜΕ ΟΤΙ το έργο διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας αποτελεί ένα παρωχημένο έργο διευθέτησης με τσιμέντο και σαρζανέτια, που μετατρέπει το τελευταίο ελεύθερο ποτάμι της Αττικής σε οχετό ομβρίων. Δεν προσφέρει την αντιπλημμυρική προστασία, που επαγγέλλεται, όπως έχει αναγνωρίσει για τα γκρίζα έργα από τσιμέντο η δανείστρια Τράπεζα ΕΤΕπ. Αντίθετα αυξάνει τον πλημμυρικό κίνδυνο στην εκβολή, όπως προειδοποιούν ο αρμόδιος φορέας για τα εσωτερικά ύδατα (ΕΛΚΕΘΕ), το συνδικαλιστικό όργανο των μηχανικών του Δημοσίου (ΕΜΔΥΔΑΣ Αττικής) και εμπειρογνώμονες με διεθνή εμπειρία (Ηλίας Ταρναράς). Αποτελεί κλασική περίπτωση «κακής προσαρμογής» (maladaptation) στην κλιματική αλλαγή γιατί εγκλωβίζει σε δαπανηρές υποδομές, που δεν είναι εύρωστες στην κλιματική αλλαγή κι επηρεάζουν την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να τις τροποποιήσουν (IPCC, ΑR6 (2023), D.3.2), στοιχειοθετώντας τη διεθνή ευθύνη του Κράτους σύμφωνα με την από 23.7.2025 Γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Δεν αντιμετωπίζει ολιστικά τους κινδύνους πλημμύρας, λειψυδρίας και ξηρασίας, με αξιοποίηση των λύσεων βασισμένων στη φύση (Nature-based Solutions - NbS), όπως προκρίνουν, μεταξύ άλλων, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος , ο ΟΟΣΑ κ.α., ενώ η Αττική έχει κηρυχθεί σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας από 1.12.2025. Υποβαθμίζει τα εσωτερικά (και τα θαλάσσια) ύδατα, τη βιοποικιλότητα και το τοπίο. Και διακυβεύει και την πολιτιστική κληρονομιά. Τα νομικά ζητήματα που εγείρονται έχουν ήδη τεθεί σε εθνικούς και ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Οι φωνές των ειδικών, που προειδοποιούν για την αστοχία των μεγάλων έργων από τσιμέντο για την αντιπλημμυρική προστασία σε εποχή κλιματικής αλλαγής πληθαίνουν. Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο ΕΡΤnews ο καθηγητής Δυναμικής Τεκτονικής, Εφαρμογών της Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του ΕΚΠΑ κ. Ευθύμης Λέκκας υπογράμμισε ότι υπάρχουν δυνατότητες παρεμβάσεων, ωστόσο αυτές θα πρέπει να είναι φιλικές προς το φυσικό περιβάλλον. «Όχι μεγάλα τεχνικά έργα που δεσμεύουν ακόμη περισσότερο το νερό, γιατί τότε το νερό αντιδρά», ανέφερε, επισημαίνοντας την ανάγκη ήπιων, φυσικά συμβατών λύσεων.
Πριν να είναι πολύ αργά, ΖΗΤΑΜΕ
από τις αρμόδιες αρχές, και ιδίως από
- το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, ως κύριο του έργου,
- το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ως αδειοδοτούσα το έργο αρχή, και
- το Υπουργείο Πολιτισμού και την ΕΦΑΑΝΑΤ, ως εποπτεύουσα τις ανασκαφές αρχή,
- να μην λάβουν χώρα άλλες καταχώσεις αρχαιοτήτων στο πλαίσιο κατασκευής του έργου,
- να σταματήσουν οι εκσκαφικές και εν γένει τεχνικές εργασίες στην ευρύτερη περιοχή των αρχαιολογικών ευρημάτων,
- ν’ ανακληθεί η περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου και να επανασχεδιασθεί αυτό, με αξιοποίηση των λύσεων βασισμένων στη φύση (NbS). Εντωμεταξύ να ληφθούν προσωρινά μέτρα προστασίας των εκσκαμμένων πρανών και των ανασκαμμένων αρχαιοτήτων.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου